Haber Merkezi
Yer Altı Zenginliklerinden Algı Operasyonlarına Türkiye’nin Stratejik Mücadelesi
Bugün kamuoyunda en sık karşılaştığımız reflekslerden biri şu cümleyle başlar:
“Ormanda madencilik mi olur, doğayı mahvediyorlar!”
Bu tepki, saf bir çevre hassasiyetinden doğabilir. Ancak madencilik sektöründe çalışan bir mühendis olarak belirtmeliyim ki bu yargılar, çoğunlukla eksik bilgiye, bazen de organize algı operasyonlarına dayanıyor.
Türkiye, zengin jeolojik yapısıyla madencilikte eşsiz bir potansiyele sahiptir. Bu potansiyel, yalnızca kalkınma için değil; bilimsel gerçeklerle desteklenen, doğayla uyumlu üretim modeliyle çevre için de önemli fırsatlar sunar.
“Algıya dayalı, bilinçsiz yapılan her itiraz; yeraltında kalacak binlerce yıllık değeri, yoksulluğa terk etmektir.”
Jeoloji Emreder: Maden Nerede Oluştuysa Oradan Çıkarılır
En kritik ve en az bilinen gerçek şudur:
Madenler, arazinin vasfına göre değil, jeolojik oluşumlara göre çıkarılır.
Bir mermer damarı ya da krom yatağı, tarım arazisi, orman veya zeytinlik içinde olabilir. Bu, insan iradesine değil, milyonlarca yıl süren yer kabuğu hareketlerine bağlı bir durumdur.
Bu nedenle, bazı maden sahaları ormanlarda, bazıları kırsal yerleşimlere yakın konumlarda yer alabilir. Bu, keyfi değil bilimsel bir zorunluluktur.
Ormanlarda Madencilik Yasa Dışı mı?
Hayır. Türk mevzuatı bu konuda açık ve katıdır. Eğer maden sahası orman vasfındaki bir alandaysa:
• Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan geçici izin alınır
• ÇED süreci ve çevresel denetimler tamamlanır
• Ağaç kesimi bedeli, orman gelir kaybı, ekosistem hizmet bedeli ödenir
• Faaliyet sonunda rehabilitasyon zorunludur
Hiçbir şirket, “ruhsatım var” diye ormanda faaliyete başlayamaz.
Ruhsat sadece “arama” hakkıdır. Üretim için devletin çok katı prosedürleri devreye girer.
Madencilik faaliyetleri için alınan orman izinleri, kamuoyunda sıklıkla ‘doğa tahribatı’ olarak algılanmaktadır. Oysa gerçek şu ki; bu izinler karşılığında devletin aldığı ağaçlandırma bedelleri oldukça yüksek olup, bu ücretlerle farklı alanlarda yeniden ağaçlandırma yapılmaktadır.
“Çevreyi gerçekten korumak istiyorsak, bilimi esas almalı; propagandayı değil, veriyi konuşmalıyız.”
Ağaç Bedava Kesilmiyor! Her Dalın Bir Bedeli Var
Madencilik şirketi, izin aldığı orman sahasında üretim yapabilmek için:
• Her ağaç türü için ayrı ayrı belirlenen kesim bedellerini öder.
• Alanın büyüklüğüne ve biyolojik çeşitliliğine göre orman varlık telafi bedelleri devlete ödenir.
• Ek olarak rehabilitasyon, ağaçlandırma ve ekosistem hizmet karşılıkları da tahsil edilir.
Bazı durumlarda, bu bedeller maden üretim maliyetinin yarısından fazlasını oluşturur.
Rehabilitasyon Ne Kadar Ciddi Ele Alınıyor Kim tarafından Yapılıyor?
Toplumda sıkça duyulan bir iddia şudur:
“Maden sahaları kazılıp bırakılıyor, doğa eski hâline dönmüyor.”
Oysa gerçek farklıdır:
• Her maden sahası için kapatma sonrası rehabilitasyon planı zorunludur.
• Bu plan, şirket tarafından uygulanabileceği gibi çoğu zaman Orman Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür.
• Devlet, aynı sahada ağaçlandırma yapabilir veya başka bölgelerde telafi ormanları kurar.
Peki bu sadece çevre duyarlılığı mı? Yoksa daha büyük bir planın parçası mı?
Dış Kaynaklı Çevre Lobiciliği: Ekonomik Darbenin Yeşil Maskesi
Bugün Türkiye’nin yer altı kaynakları, yalnızca ekonomik değil; jeopolitik ve stratejik anlamda da büyük bir önem taşımaktadır. Ancak dikkat çekici bir gerçek var:
Türkiye’de ne zaman büyük ölçekli bir maden yatırımı gündeme gelse, aynı senaryo tekrar ediliyor. Protestolar, sansasyonel haberler, sosyal medyada örgütlü linçler ve kamuoyunun hedefe yönlendirilmesi.
Bugün bazı ülkelerde çevre lobiciliği, Ekonomik savaşın yeni cephesi olarak kullanılmaktadır. Avrupa’daki bazı çevreci STK’ların, Türkiye’de faaliyet gösteren sözde “ekoloji derneklerine” fon sağladığı belgelidir.
2022’de Avrupa Yeşil Mutabakatı sonrası, Türk doğal taş ve krom gibi ürünlere uygulanan ticari baskılar, doğrudan çevresel gerekçelerle değil, rekabet engelleme stratejisi olarak uygulanmıştır.
Birçok rapor, bu tarz müdahalelerin “Soft power(yumuşak güç)” stratejisinin parçası olduğunu ortaya koymaktadır. Türkiye’de madenciliğin gelişmesi, Batı’nın mineral bağımlılığını azaltacak ve ekonomik egemenlik sahalarını daraltacaktır
Bilimsel Kaynaklarla Tehditin Arkasını Görmek
• RAND Corporation (ABD) ve European Centre forStrategic Studies gibi düşünce kuruluşları, doğal kaynaklar üzerindeki kamuoyu baskısının jeopolitik bir araç olarak kullanıldığını açıkça belirtmiştir.Ham madde üretimi, stratejik kontrol aracıdır. Üçüncü ülkelerdeki üretim bağımsızlaşmamalı.”
• 2021 tarihli bir Avrupa Komisyonu raporunda, “Avrupa Birliği dışındaki ülkelerde kritik ham madde üretiminin engellenmesi, sürdürülebilirlik politikalarıyla uyumlu hale getirilmelidir” ibaresi geçmektedir. Yani çevreci görünüm altında, aslında stratejik ham madde kontrolü hedeflenmektedir.
• Türkiye’de de bazı medya ve sivil toplum aktörlerinin, yabancı merkezli fonlarla organize kampanyalar yürüttüğü, resmi beyanlarda ve araştırmalarda belgelenmiştir. Örneğin; bazı sözde çevreci vakıflar, Avrupa merkezli karbon fonları üzerinden her yıl yüzbinlerce Euro destek almaktadır.
Avrupa Birliği, ABD ve bazı uluslararası çevre fonları, Türkiye’deki belirli STK’lara düzenli fon aktarıyor. Bu fonların önemli kısmı, Türkiye’nin enerji ve ham madde bağımsızlığına karşı kampanyalar yürütülmesi için kullanılıyor. Doğrudan çevreyle ilgisi olmayan birçok protesto, aslında ekonomik bağımsızlık karşıtı stratejik araçlara dönüşüyor.
Yerli sanayi ve üretim karşıtı söylemlerle kamuoyunu yönlendiren bu yapıların amacı, çevreyi korumaktan ziyade Türkiye’nin stratejik sektörlerini zayıflatmaktır.
“Algıya teslim olan bir toplum, bilimsel kalkınmayı ıskalar.”
Gerçek Çevrecilik ile Algı Savaşını Ayırmak Zorundayız
Hiç kimse çevreye zarar verilmesini savunmaz.
Ama: Gerçek çevrecilik, bilgiye, veriye ve bağımsızlığa dayanır. Algıya dayalı, fonlarla beslenen, ideolojik kılıflı kampanyalar ise bir ülkenin yeraltı geleceğini ipotek altına alabilir.
Türkiye, doğal kaynakları sayesinde büyüme potansiyeli taşıyan bir ülkedir.
Bu kaynakları çıkarırken bilimsel, etik ve çevresel kurallara uymak zorundayız.
Ama aynı zamanda, bu kaynaklara göz diken lobilerin ve destekli algı operasyonlarının da farkında olmak zorundayız.
Bilimle, Hukukla ve Bilinçle Savunulan Madencilik
Madencilik sektörünün sorumluluğu:
Çevreye saygılı, şeffaf, denetlenebilir ve bilimsel üretim yapmaktır.
Toplumun sorumluluğu:
Bilgiyle hareket etmek, algı operasyonlarına karşı uyanık olmak ve bu ülkenin değerlerine sahip çıkmaktır.
“Bir ülkenin ormanı kadar yer altı da vatan toprağıdır.
Sadece yeşilin üstü değil, altı da milletindir.”
Türkiye, madenlerini bilinçli şekilde işletirse hem doğasını korur hem de halkına refah sağlar, hem de dışa bağımlılığı azaltır. Gerekli olan şey yasaklar değil; şeffaflık, bilimsel planlama ve milli vizyonla üretimdir.
Ne maden doğaya düşmandır, ne doğa kalkınmaya engel.
Asıl tehdit; bilimi hiçe sayan algılarla, ülkeyi kendi zenginliğinden mahrum bırakmaktır.
Saygılarımla
Hüseyin SARICA
Maden Mühendisi
